Als stagebegeleider

Een waarderende kijk op leerlingen, vertaald in een individueel zorgaanbod waarbij die elementen en hulpmiddelen die voor hen wel werken en waarmee ze vooruitgang boeken,  is niet nieuw in onderwijs

Een stage-aanpak op maat volgt dezelfde redenering : welke acties en tools helpen de leerling om de stage zo succesvol mogelijk te laten verlopen. Zo intensief en specifiek als nodig én haalbaar. Zo gewoon mogelijk waar het kan.

De doelstellingen van de stage zoals voorzien in het leerplan zijn uiteraard uitgangspunt van een stagetraject op maat. Een school kan deze niet zomaar naast zich neerleggen. De uitgestippelde processen die binnen de school gangbaar zijn, dienen ook voor deze leerlingen als leidraad.

De bijzondere stagetrajecten die gedurende de Stageacademie in de proeftrajecten al doende body kregen, voegen hier 2 cruciale uitgangspunten aan toe : Redelijke aanpassingen en vertrek vanuit de sterktes en de behoeften van de leerling.

Zet het brede netwerk in

In het gangbare stagetraject van een leerling heeft elke partij haar eigen vaste rol en opdracht. Leerling, stagebegeleider en stagementor op de werkvloer volgen de klassieke structuur om de stage voor te bereiden, op te starten, te doorlopen en te evalueren.

De Stageacademie zocht met de deelnemers naar mogelijkheden om, opnieuw binnen een haalbaar kader, andere relevante betrokkenen in te schakelen: de ouders, een collega leerkracht met wie de leerling een goede band heeft, …

Scholen maakten daarbij ook gebruik van bestaande fora of overlegorganen om vandaaruit medewerking van het brede netwerk in het uitzetten van een proeftraject te laten vertrekken. Bv. bestaande intervisie onder leerkrachten of de klassenraad als forum om een specifiek stagetraject te bespreken.

Hou vol! Steeds opnieuw vanuit dezelfde mindset

Zal elke ingreep en aanpassing succesvol zijn? Helemaal niet. Dat illustreren de verhalen waarmee we de kern van een stageaanpak op maat willen uitleggen.  Het relaas van een afgewerkt stageproces met de leerlingen uit het proefproject, toont aanpassingen die niet het beoogde effect hadden.  Bovendien maakten leerlingen, ondanks een positieve wending, ook eigen keuzes die hun verdere school- of professionele loopbaan een onverwachte richting instuurden. 

Telkens opnieuw werd het nieuwe “nu” het vertrekpunt om vanuit dezelfde focus op de sterktes en behoeften van de leerling, het traject verder te zetten.  Welke doelen zetten we voor deze leerling voorop? En  welke acties en hulpmiddelen kunnen we hiervoor inzetten?  Juist deze volgehouden mindset vraagt oefening en volgehouden inspanningen.

De stage is een grote stap, pak alle fasen van het traject aan.

De stage is een ingrijpende leeractiviteit voor een leerling.  Hij / zij ruilt de veilige klasgroep en het vast lessenrooster gedurende een paar weken in voor een onbekend team van volwassenen, inclusief een mentor, gaat aan de slag in een takenpakket en werkomgeving die toch beduidend verschillen van het praktijklokaal in de school.  

Neem bij het uittekenen van een stagetraject op maat het volledige proces onder de loep. Van de keuze van een geschikte werkvloer, over de voorbereiding in aanloop naar de start, de begeleiding op de stagevloer, tot de “nazorg” na afloop van de stage. Welke specifieke onderdelen vragen een  bijzondere aanpak? Ook hier zijn opnieuw de individuele behoeften van de leerling richtinggevend.

Hou rekening met “randvoorwaarden”

Een integrale aanpak bestaat er eveneens in om, daar waar nodig, oplossingen te bedenken voor aspecten die we “randvoorwaarden” noemen, maar die net zoals tijdens het klassikaal leerproces, ook tijdens de stage hun aandeel hebben in de slaagkansen.

Leerkrachten en stagebegeleiders hebben meestal goed zicht op de niet pedagogisch gebonden aspecten die het leertraject beïnvloeden: de taal onvoldoende machtig zijn, een moeilijke gezinssituatie, psychische kwetsbaarheid, …

Een stage-aanpak op maat zet eveneens in op individuele ondersteunende acties of hulpmiddelen die de impact van deze randvoorwaarden op zijn minst kunnen neutraliseren of kanaliseren: in welke bedrijfssetting zal de anderstalige leerling best functioneren, welke relevante betrokkenen (ouders, hulpverleners, …) kunnen betrokken worden als extra partner om de leerling tijdelijk extra te ondersteunen, welke materiële ondersteuning kan helpen, …

Wees een pionier, ga om met weerstand.

Als deelnemer in een vergelijkbaar project zoals de Stageacademie neem je een unieke rol op in de school. Heel waarschijnlijk ging je spontaan al aan de slag met vernieuwde kleine of grote werkvormen.

Een pionier botst op weerstand. En op medestanders. Dit was ook de ervaring van de deelnemers aan de Stageacademie. Niet zozeer de kern van een andere kijk op leerlingen roept vragen op bij collega’s. Net zoals de deelnemers  bij aanvang van het project hun eigen twijfel over haalbaarheid, tijdsinvestering en gedragenheid door collega’s  beetje bij beetje moesten loslaten, verwoordden  medewerkers die meegenomen werden als actor in een van de proeftrajecten, diezelfde terughoudendheid. Ruggesteun vanuit directie is hier een onmisbare voorwaarde. 

De leerling staat centraal, niet het leerplan

sterktes en behoeften van de leerling staan centraal.  Of spreken we van  “krachtgericht”, of van “oplossingsgericht” werken? Alle termen kwamen aan bod. Elk heeft  eigen accenten. In de Stageacademie waren de theoretische  uitgangspunten handvaten om een concrete stage-aanpak te onderbouwen.  We gebruikten de termen door elkaar.

De sterktes van de leerling én het zoeken naar oplossingen die inspelen op zijn specifieke noden, zijn vertrekpunt om  kleine en grotere interventies op maat in de opeenvolgende fasen van een stagetraject te verweven. Wat precies doet een leerling in het verleden struikelen: het takenpakket, het functioneren in het team, de bedrijfscultuur, de manier waarop de opdrachten gegeven worden? In welke situaties of in welke fase van het stageverloop: altijd, bij de start, wanneer een nieuwe opdracht aan de orde is, in een drukke omgeving, wanneer de stagiair zelfstandig moet werken, …

Zoek daarna naar een aanpassing op maat. Vertrekkend van die elementen of acties die voor de leerling wel kunnen werken. Ofwel omdat ze in het verleden, in de school of thuis, hun zinvolheid bewezen hebben. Of omdat ze binnen de gegevens context, kansen in zich houden om een positief effect te hebben. 

Zorg voor redelijke aanpassingen

Redelijke aanpassingen zijn de kleine en grotere  interventies en  hulpmiddelen die het verschil kunnen maken om de kans op succes te verhogen. Maar die tegelijk haalbaar zijn binnen de bestaande schoolcontext.

  • Haalbaar in tijd om door de betrokken pedagogische medewerkers te kunnen bolwerken.
  • Haalbaar in inzet van middelen.
  • Haalbaar voor het stagebedrijf.
  • En haalbaar voor de leerling en zijn omgeving. 
  • Én  te verantwoorden binnen de marges van de regelgeving die een school in acht moet nemen.

Redelijke aanpassingen leg je als school of stagebegeleider bijgevolg zelf vast, pas je naar aard, intensiteit en vorm aan op basis van het werkbaarheidsprincipe in die specifieke context.

Verplicht geen veranderingen: veranderingen kunnen ook zichzelf uitnodigen!

De oorspronkelijke intentie om de vernieuwde stageaanpak in een systematisch proces in de ganse school te implementeren stelden we en cour de route bij. Dit oversteeg de beschikbare inzet en tijd die de medewerkers konden investeren. Het beeld om het gedachtengoed geleidelijk als een inktvlek ingang te doen vinden, bood een realistischer perspectief. Op deze manier wisselden georganiseerde momenten van kennisoverdracht in elke school en groei via een organisch proces van “voortschrijdend inzicht” elkaar af.  Elke school vond daarin een eigen manier: via een korte workshop voor mentoren, via een ad hoc overleg met de betrokken medewerkers op een proeftraject, via een intervisie, door aan collega’s over het project te vertellen, door daar waar mogelijk een nieuwe tool te introduceren.